Stańczak, Małgorzata2026-06-122026-06-122024Seminare, 2024, Tom 45, nr 1, s. 133-146.1232-8766https://theo-logos.pl/handle/123456789/44786Artykuł w języku angielskim.The idea to undertake the research presented in this article was sparked by the 250th anniversary of establishing, on October 14, 1773, the Commission for National Education, which was the first in Poland state office for education. The establishment of the Commission gave rise to great hopes for education of new generations of Poles, whose future activities were meant to help the country rise from the fall after the first partition of Poland carried out by Russia, Prussia and Austria in 1772. The research aimed to analyse the conditions created by the Commission for National Education for gifted children and youth in the educational system of the Polish-Lithuanian Commonwealth. The article discusses the research findings which provide an answer to the question about educational solutions introduced in the provisions of the Statutes of the Commission of National Education to support the development of students’ abilities. The research used the documentary research method. The content of the Statutes of 1783 published by Stanisław Sobieski in 1872 in Lviv was qualitatively analyzed. The original version of the document is currently kept in the digital resources of the Greater Poland Digital Library. The research showed that although the Statutes of the Commission contained no separate chapter devoted to specific provisions regulating education of gifted students, the Legislator still allowed for some organizational, financial, personal and methodical solutions which offered opportunities for the development of students’ abilities. The article provides an overview of the regulations concerning the system of school awards, institution of tutors and instruction of teachers with the resulting benefits for gifted students.Impulsem do podjęcia badań prezentowanych w niniejszym artykule stała się 250. rocznica powstania Komisji Edukacji Narodowej powołanej 14 października 1773 roku, jako pierwszego w Polsce państwowego urzędu do spraw oświaty. Z działalnością Komisji wiązano ogromne nadzieje na wychowanie i nauczanie nowego pokolenia Polaków, których działalność na rzecz ojczyzny podniosłaby kraj z upadku po pierwszym rozbiorze dokonanym przez Rosję, Prusy i Austrię w 1772 roku. Celem badań było poznanie warunków rozwoju zdolnych dzieci i młodzieży stworzonych przez Komisję Edukacji Narodowej w szkolnictwie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Niniejszy artykuł prezentuje wyniki badawcze stanowiące odpowiedź na następujące pytanie badawcze: Czy i jakie rozwiązania edukacyjne sprzyjające rozwojowi zdolności uczniów zawarto w zapisach Ustaw Komisji Edukacji Narodowej? W badaniach wykorzystano metodę badania dokumentów. Analizie jakościowej poddano treść Ustaw Komisji z 1783 roku publikowanych przez Stanisława Sobieskiego w 1872 roku we Lwowie. Oryginalna treść dokumentu znajduje się w zasobach cyfrowych Wielkopolskiej Biblioteki Cyfrowej. W wyniku badań stwierdzono, że warunki kształcenia uczniów zdolnych nie zostały wyodrębnione w Ustawach Komisji jako odrębny rozdział. Ustawodawcy wprowadzili jednak rozwiązania organizacyjne, finansowe, personalne i metodyczne, które mogły sprzyjać rozwojowi uczniowskich zdolności. W artykule opisano regulacje dotyczące systemu nagród szkolnych, instytucji tutorów oraz standardów kształcenia nauczycieli i wynikające z nich korzyści dla uczniów zdolnych.engCC-BY-ND - Uznanie autorstwa - Bez utworów zależnychCommission for National Educationschool reformacademically able pupilsteachersschool awardstutorsawardeducatorseducationschoolsschoolingpedagogyKomisja Edukacji Narodowejreforma edukacjiuczniowie zdolninauczycielenagrody szkolnenagrodawychowawcykorepetytorzyedukacjaszkołyszkolnictwopedagogikaArticle