Hierarchia wartości nieletnich przestępców i jej możliwe związki z zachowaniami przestępczymi

Abstract

Value theory defines values as an essential, normative factor determining an individual’s behavior, and superior to beliefs and attitudes. Hierarchized in a specific system, values constitute an important factor of human mental health, shaping people’s attitude to the past, their ability to formulate future goals and conditioning personality development. The greater the importance of a certain value in the hierarchy, the more it affects the decisions and actions of man. In the light of the known psychological models, it seems important to analyse the possible relationship between the hierarchy of values recognized by the juveniles and their criminal behavior. This study shows significant differences in the declared hierarchy of final and instrumental values among a group of juvenile offenders detained in Juvenile Shelter and a control group of non-offender juveniles, against the norms of a particular age group. The nature and magnitude of the reported differences allows to confirm, that preference of certain values could be related with criminal behavior among youth.

W teorii wartości dominuje pogląd, że są one podstawowym elementem normatywnym determinującym zachowanie jednostki i są nadrzędne wobec przekonań i postaw. Wartości uporządkowane w określony system stanowią istotny czynnik zdrowia psychicznego człowieka, warunkujący jego stosunek do przeszłości, umiejętność formułowania przyszłych celów i rozwój osobowości. Im bardziej centralne jest ich znaczenie w hierarchii, tym większy mają one wpływ na decyzje i postępowanie człowieka. W świetle znanych modeli psychologicznych istotne wydaje się zbadanie możliwego związku hierarchii wartości uznawanej przez osoby nieletnie z podejmowanymi przez nie zachowaniami przestępczymi. W przeprowadzonych badaniach wykazano istotne różnice w deklarowanej hierarchii wartości ostatecznych i instrumentalnych między grupą nieletnich przestępców osadzonych w Schronisku dla Nieletnich a grupą kontrolną młodzieży niekaranej oraz normami dla danej grupy wiekowej. Istotne różnice w badanych grupach wykazano w wartościach ostatecznych: bezpieczeństwo rodziny, mądrość i pokój na świecie, a w wartościach instrumentalnych były to: czysty, uczciwy i posłuszny. Charakter i wielkość wykazanych różnic pozwala na potwierdzenie możliwych związków preferencji określonych wartości z podejmowaniem zachowań przestępczych wśród młodzieży.