La Doctrine des apôtres et la légende sur l’origine apostolique de la fête de Noël

Abstract

Gdy w I połowie IV w. pojawiły się nowe celebracje chrześcijańskie – Epifania i Boże Narodzenie, równocześnie zaczęły się rozwijać tradycje o ich pochodzeniu z czasów apostolskich. Podstawą stała się Nauka Apostołów, zawierająca kanony, jakie apostołowie mieli ustanowić w dniu Pięćdziesiątnicy (zostały one zredagowane w drugiej ćwierci IV w.). Według kanonu 6, apostołowie nakazali także świętować Epifanię (nie ma jeszcze wzmianki o święcie Bożego Narodzenia). Kanon ten stał się podstawą idei o apostolskim pochodzeniu święta 6 stycznia, chociaż – w wersji rozszerzonej, cytowanej w późniejszych źródłach orientalnych – miał uwzględniać także obchody 25 grudnia. W tradycji armeńskiej natomiast, która świętuje narodzenie i chrzest Chrystusa w jednym dniu (6 stycznia), wykorzystywano wersję pierwotną kanonu 6, która pozwalała bronić odrębnej praktyki liturgicznej. Armeńczycy nadawali wielkie znaczenie pseudoapostolskim kanonom także dlatego, że ich redakcja została przekazana pod imieniem Addaja, którego utożsamiano z Tadeuszem, uważanym za apostoła Armenii. Jest wymowne, że idea o apostolskim pochodzeniu świąt 6 stycznia i 25 grudnia pojawiła się już na początku ich rozwoju. Może to oznaczać, że dokładna geneza tych obchodów, która pozostaje zagadką dla nas, była nią już dla autorów tamtej epoki.