Repères théologiques et éthiques pour l'autocréation de l'homme dans le champ du génie génétique

Abstract

Ocena teologiczno-moralna zastosowań inżynierii genetycznej do natury biologicznej w ogóle, a w szczególności do natury ludzkiej, domaga się pogłębienia antropologii teologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem jej aspektu personalistycznego, oraz kreacjonistycznej interpretacji życia. Zrozumienie faktu odniesienia każdej postaci życia do Boga i do osoby ludzkiej prowadzi do odpowiedzialności za życie jako dar Boży i podstawowe dobro człowieka. Powołanie chrześcijańskie oparte jest na fundamentalnej relacji człowieka do Boga i posiada charakter responsoryjny, a więc zakłada odpowiedź podyktowaną odpowiedzialnością. Kształt tej odpowiedzialności reguluje mądrość wypływająca ze zrozumienia pozycji człowieka w świecie i wobec Boga oraz miłość do stworzenia jako dzieła Bożego, które jest "dobre i piękne". Człowiek poczuwa się zatem do odpowiedzialnego dysponowania życiem własnym i cudzym oraz każdym przejawem życia w kosmosie. Ta odpowiedzialność jest tym większa, im większa jest władza człowieka nad życiem. Szczególny charakter przyjmuje ona na gruncie manipulacji genetycznej, która stawia sobie cele nie tylko terapeutyczne, lecz także melioratywne - doskonalące ludzką naturę. Dążenie człowieka do autorealizacji staje przed niespotykaną do tej pory szansą doskonalenia biologicznych podstaw ludzkiego życia. Powstają jednak pytania natury etycznej: do jakiego stopnia wolno człowiekowi ingerować w biologiczne podstawy swego życia, skoro stanowią one fundament jego osobowego i duchowego istnienia? Odpowiedź teologa moralisty idzie w kierunku ustalenia norm etycznych manipulacji genetycznych, które za wiążące będą traktować zachowanie jedności duchowo-cielesnej człowieka, integralności jego życia oraz identyczności Normy te nie zezwalają na naruszenie podstawowych dóbr osoby ludzkiej, jej godności i przeznaczenia. Jednak formułowanie tych norm nie jest w kompetencji wiary, lecz rozumu praktycznego, podległego wpływom wiary. Na tej drodze zostały sformułowane wnioski etyczne, sprowadzone do następującego «dekalogu»: 1. Manipulacje genetyczne w naturze są etycznie dopuszczalne i dozwolone. Zakładają jednak poczucie odpowiedzialności w działaniu i wymagają konsekwentnej oceny skutków dobrych i złych, które mogą pojawić się w naturze i w człowieku, teraz i w przyszłości. 2. Wolność badań genetycznych i ich zastosowań jest ograniczona. Jej granice określa dobro człowieka i szacunek dla jego godności Jednak ryzyko nadużyć nie stanowi uzasadnienia do wstrzymywania badań i zastosowań inżynierii genetycznej: «Abusus non tollit usum». 3. Badania genetyczne powinny przebiegać w atmosferze jawności Nie mogą one kierować się zasadą monopolizowania wiedzy, która należy do dziedzictwa całej ludzkości Opinia publiczna powinna mieć możliwość zajęcia krytycznego stanowiska wobec aktualnego stanu badań. 4. Naukowiec sam bezpośrednio jest odpowiedzialny za swoje badania, ale także dzieli odpowiedzialność za możliwe zastosowania swoich odkryć. Ogólnie biorąc, pewne ryzyka związane z badaniami i ich praktyczną realizacją nie po winny przeszkadzać naukowcowi w kontynuowaniu pracy, pod warunkiem, że będzie zachowywał konieczne środki ostrożności «Nec temere nec timide». 5. Cele, które stawia sobie inżynieria genetyczna w odniesieniu do człowieka powinny być tylko terapeutyczne w szerokim tego słowa znaczeniu. Powinny mieć na uwadze wzrost człowieczeństwa i kierować się kryteriami ogólnie dostępnymi w społeczeństwie: szacunek dla ludzkiej godności, ochrona integralności i identyczności psychosomatycznej osoby. 6. Należy ustalić granice dla inżynierii genetycznej. Nie może wchodzić w grę panowanie człowieka nad człowiekiem. Wymagane badania i eksperymenty nie mogą naruszać autonomii, jakości życia i zdrowia, integralności osobowej człowieka, nawet przed jego narodzeniem. 7. W przypadku gdy człowiek staje się celem zastosowań inżynierii genetycznej, nie może być traktowany jako zwykły przedmiot lub środek działań technicznych; godność ludzka zawsze domaga się traktowania go jako podmiotu i źródło wiążących zobowiązań moralnych. 8. Mapa genetyczna nie może być ustalana ja k tylko za zgodą i dla dobra konkretnej jednostki; nie może stanowić podstawy do żadnej dyskryminacji W przeciwnym wypadku podstawowe prawa osoby i równość ludzi zostałyby narażone na niebezpieczeństwo pogwałcenia. 9. W tej mierze w jakiej nie modyfikuje struktury psychosomatycznej człowieka, terapia genowa jest etycznie usprawiedliwiona. Zakłada ona ocenę ryzyka. Na obecnym etapie jest dopuszczalna tylko terapia genowa somatyczna. Natomiast terapia genowa na gametach niesie za duże ryzyko dla podmiotu i dla potomstwa, aby mogła być etycznie usprawiedliwiona. 10. Z uwagi na godność osoby ludzkiej i prawo każdego człowieka do zachowania własnej identyczności i oryginalności klonowanie lub fabrykowanie ludzi w serii przemysłowej należy bezwzględnie potępić.