La religions e il mistero dell’uomo secondo il commentario all’epistola di s. Paolo ai romani di Karl Barth

Abstract

Zasadniczym motywem, którym kierował się autor niniejszego artykułu, jest próba ukazania problemu religii i religijności człowieka w ujęciu protestanckiego teologa Karla Bartha (1886-1968). O. Henryk Ćmiel wskazuje na słynny Komentarz Listu św. Patria Apostoła do Rzymian z 1919 r. ‒ dzieło, które z czasem wywarło niemały wpływ na upadek liberalizmu w teologii protestanckiej. We wstępie do drugiego wydania Komentarza można odnaleźć stwierdzenie, że każdy system opiera się na konsekwentnym poszukiwaniu. W pewnym sensie znalazło to potwierdzenie w osobistej postawie Bartha. Nie odnajduje on sensu w filozofii egzystencjalnej. Po odkryciu Boga, czyli „Zupełnie Innego” ‒ jak sam Go określa, zatrzymuje się nad koncepcją teocentryzmu czy nawet chrystocentryzmu. Analizując problem Boga i tajemnicy człowieka, posługuje się całym szeregiem przeciwstawień: wiary wobec religii, królestwa mesjańskiego wobec chrześcijańskiego konformizmu, obecności Boga w świecie wobec zamkniętych kościołów i tabernakulów. Myśl Bartha określa się jako teologię kryzysu, w której istotnym jest rozpoznanie tzw. sytuacji granicznych, czyli miejsca człowieka w danej rzeczywistości. Kryzys, o którym wspomina Komentarz nie jest w człowieku jakby in extremis. Kiedy następuje utrata transcendencji, wówczas ów kryzys nabiera znaczenia egzystencjalnego. Teologia kryzysu jest bowiem koncepcją ludzi silnych, którzy potrafią być, istnieć, którzy potrafią podobać się Bogu poza i ponad wszelkim prawem, gdyż swoją wolność odnajdują w miłości. Etyka Bartha posiada charakter relatywny. Jest ona niejako przechodzeniem od samego kryzysu do sądów wartościujących i do konkretnych decyzji człowieka. W tym kontekście etyka chrześcijańska jest więc krytyką każdej etyki filozoficznej lub religijnej, choćby nawet legalistycznej, takiej jak judaistyczna czy katolicka. Albowiem z istoty swej jest etyką łaski. Łaska zaś w myśli Bartha jest jednocześnie oskarżeniem i uniewinnieniem, dezaprobatą i świadomym wyborem. Wybór ten nie jest wszakże metafizyczną doktryną, lecz urzeczywistnia się w Jezusie Chrystusie. Fundamentem etyki łaski jest właśnie wybór Jezusa Chrystusa, a w konsekwencji wybór człowieka w Jezusie Chrystusie. Zatem fundament i treść etyki laski utożsamiają się. Łaska powoduje utwierdzenie przymierza człowieka z Bogiem, determinuje działanie ludzkie, czyniąc je podobnym do działania Bożego. Artykuł zawiera także kilka uwag ujmujących omawiany problem z punktu widzenia katolickiej doktryny wiary. O. Henryk Ćmiel powołuje się na o. Hermanna Stengera, profesora psychologii w Innsbrucku, ujmującego religię i wiarę jako dwie rzeczywistości odrębne. Dzięki takiemu założeniu można wskazać na istnienie pomiędzy wiarą a religią pewnej „hierarchii”. Otóż podkreślając wyższość wiary, trzeba koniecznie odwalać się do religijności człowieka, innymi słowy: religijność bez elementu wiary nie jest chrześcijańska. Reasumując, można stwierdzić, że myśl Bartha zawiera niemało elementów teologicznie istotnych, jednakże wydaje się, iż nie obejmuje ona pełnego zakresu relacji, jakie tworzy człowiek w odniesieniu do Boga.