Evaluation théologique et éthique des applications technologiques du génie génétique

Abstract

Postęp w mikrobiologii niesie dla człowieka szanse, ale i ryzyko. Przykładem na to jest inżynieria genetyczna i jej wielorakie zastosowania biotechnologiczne. Stwarza ona możliwość produkowania środków farmakologicznych oraz nowych odmian zwierząt i roślin. Te możliwości biotechnologia rozwijać będzie w przyszłości i będą one faktorem postępu w wielu dziedzinach nauki i życia ludzkiego. Za nimi kryją się jednak niebezpieczeństwa dla człowieka, zwłaszcza tam gdzie mogą być nadużyte lub nieroztropnie zastosowane. W takiej sytuacji pojawia się potrzeba refleksji etycznej po to, aby wypracować odpowiednie środki do regulowania oraz odpowiedzialnego zastosowania inżynierii genetycznej. Autor proponuje spojrzeć na problem w perspektywie teologicznej i antropologicznej (personalistycznej), w trzech aspektach : wolności, natury i sensu. Istnieje między nimi ścisły związek do tego stopnia, że wzajemnie się warunkują. One też wyznaczają ramy refleksji teologiczno-moralnej nad postawionym zagadnieniem. U podstaw tej refleksji znajduje się teologiczna prawda o stworzeniu, która określa kształt stwórczej wolności człowieka, rozumienie natury biologicznej oraz sens rzeczywistości i działań biotechnologicznych, którym ta rzeczywistość zostaje poddana. Na tej drodze zostaje sformułowane twierdzenie, że sens świata istnieje tylko dla człowieka, ale to Bóg go ustanawia. Pozwala to z kolei sformułować następujące wnioski na gruncie biotechnologii : 1. Idea stworzenia i Boga Stwórcy porządkuje problem manipulacji genetycznej przekonując, że człowiek nie posiada nieskończonej władzy nad naturą ani też prawa do rozporządzania nią według własnych tylko kryteriów i interesów, ale ma prawo korzystać z niej, jeśli służy ona prawdziwemu dobru i promocji osoby ludzkiej. 2. Interwencja w genetyczną strukturę natury niekoniecznie musi oznaczać zamach człowieka na suwerenność Stwórcy. Człowiek nie ma prawa uzurpować sobie przywileju stwórcy na miarę Boga, gdyż jest tylko w roli użytkownika tego domu, który zamieszkuje, a nie jego właścicielem. Na gruncie biotechnologii nie może grać roli Boga, zmieniać dowolnie porządku życia, rozmnażania i funkcjonowania natury. Jest on raczej powołany do szukania biologicznej stabilności natury, do zabezpieczania ciągłości i identyczności gatunków powstałych w wyniku długiej ewolucji Posiada natomiast prawo adaptowania natury do zmieniających się warunków środowiska i swoich uzasadnionych zapotrzebowań. 3. Natura odczytana jako stworzenie posiada swój status, swój sens, a nawet swoje "prawa”, które w zamyśle Boga mają służyć pełnemu rozwojowi człowieka. W tym ujęciu natura posiada pewien porządek, który zabezpiecza istnienie człowieka, ale domaga się także ochrony, a nawet rozumnego pokierowania w przypadku, gdy wchodzi w antagonizm z jego osobowym dobrem. Na płaszczyźnie inżynierii genetycznej człowiek powinien uznać porządek natury i stać na jego straży. Oznacza to, że nie powinien interweniować w naturę w sposób nieodpowiedzialny, przypadkowy lub przewrotny. Jego interwencjom powinna towarzyszyć szczególna roztropność oraz wyważona proporcja ryzyka. Na tej podstawie zostały zaproponowane zasady postępowania w dziedzinie biotechnologii, które zmierzają do zagwarantowania jej autentycznego postępu, mimo ryzyka nadużyć, jakie niesie ludzka wolność. (Abusus non tollit usum). Autor stawia sobie za cel przemyśleć status natury w kontekście wyznaczonym przez współczesne nauki przyrodnicze. Naukowe pojmowanie natury biologicznej, w jej nieustannym procesie ewolucji i zmian, każę szukać elementów stałych lub tak zwanych stanów homeostatycznych, które określają pewne stałe i niezmienne cechy jednostek przyrody. Etyk lub teolog moralista będzie w nich dostrzegał elementy wiążące dla manipulacji genetycznych. Naruszenie biologicznej stabilności natury prowadziłoby do nieobliczalnych konsekwencji dla jakości ludzkiego istnienia. W tym miejscu pojawia się potrzeba dialogu między naukami ścisłymi a teologią i etyką. Przeprowadzone analizy teologiczno-moralne prowadzą do wniosku, że człowiek może w sposób uprawniony posługiwać się inżynierią genetyczną dla dobra ludzkości, ale pod warunkiem przestrzegania norm etycznych oraz kierowania się zasadami roztropności Tylko wtedy biotechnologa może gwarantować prawdziwy postęp ludzkości.