Il bene nelle “Collationes XXI-XXIII” di san Giovanni Cassiano

Abstract

Publikowany tekst jest materiałem, jaki zawiera pierwszy podrozdział trzeciego rozdziału (1.1, 1.2 i 1.3) dysertacji licencjackiej pt. „Świętość i grzech wedle Rozmów z Ojcami XXI-XXIII Jana Kasjana” („La santità e il peccato nelle Collationes XXI-XXIII di Giovanni Cassiano”) napisanej w ramach studiów w Instytucie Patrystycznym «Augustinianum» na Papieskim Uniwersytecie Laterańskim w Rzymie. Autorem tekstu jest ojciec Karol Olszewski OSPPE (1983-2022), który tragicznie zginął w rzymskim klasztorze Paulinów w Prima Porta. Jan Kasjan (360-435), zaliczany do ojców pustyni i ojców Kościoła, był mnichem, teologiem, ascetą, krzewicielem monastycyzmu i ascetyzmu wschodniego w Kościele zachodnim. Prezentowany tekst przywołuje interesującą myśl Kasjana, wedle której różne działania człowieka mogą być dobre lub złe ze względu na swoją naturę lub warunki, w jakich się odbywają. Wśród działań dobrych mogą być działania zasadniczo (bezwzględnie) dobre (principaliter bona) i relatywnie (względnie) dobre. Principaliter bona charakteryzują się tym, że w żadnym wypadku nie mogą stać się złe. Cecha ta pozwala odróżnić przede wszystkim działania dobre od relatywnie dobrych (przeciętnych). Nietrudno zauważyć, że owo rozróżnienie dóbr bezwzględnych i względnych wywodzi się z etyki stoickiej. Jako przykład zasadniczo dobrych działań (aktywności, postaw), Kasjan podaje za Platonem cztery cnoty kardynalne, ale zalicza do nich także kontemplację i caritas. Zarówno caritas, jak i kontemplacja są dla Kasjana ważnymi racjami chrześcijańskiej ascezy: caritas i kontemplacja są potrzebne dla czystości serca. Zdaniem niektórych patrologów, stanowisko to nie wywodzi się od Ewagriusza, lecz stanowi oryginalną syntezę doktryny Ewagriusza z Pontu i szkoły syryjskiej reprezentowanej przez Pseudo-Makarego.