„Pseudépigraphe” (ψευδεπίγραφος) chez Denys d'Halicarnasse et Serapion d'Antioche: les premiers emplois d’un terme rare

Abstract

Starożytni gramatycy i retorzy używali terminu „pseudoepigrafos” w sensie technicznym przy określaniu autentyczności danego dzieła. Chodziło głównie o stwierdzenie, czy pismo noszące w tytule imię autora jest autentyczne czy też nie. Najstarszym i najlepszym świadkiem użycia terminu w takim kontekście jest Dionizy z Halikarnasu (zm. ok. 8 r. po Chr). Pod jego piórem jest to wyrażenie obojętne, pozbawione wszelkiej konotacji moralnej. Można je przetłumaczyć bardziej słowem „apokryf’ niż: „fałszywie przydzielony” albo „mający mylny tytuł” W piśmiennictwie chrześcijańskim terminu „pseudepigraphos” po raz pierwszy użył Serapion, biskup Antiochii ok. r. 200, określając nim teksty, które nosiły imię apostołów, ale nie zostały przyjęte w Kościele. Ponieważ nie zostały przyjęte, są więc nieautentyczne. W przeciwieństwie zatem do gramatyka Dionizego, u Serapiona analiza krytyczna dotyczy mniej treści, a bardziej recepcji dzieła w tradycji Kościoła. Poświadczenie użycia tego terminu u Serapiona jest odosobnione, następne znajdzie się dopiero w tekście Cyryla Jerozolimskiego w poł. IV w.