Il battesimo nell’insegnamento dei Padri della Chiesa

Abstract

Ojcowie Kościoła pozostawili bardzo bogate nauczanie dotyczące sakramentu chrztu i to zarówno jeśli chodzi o głębię teologiczną, jak i duchową. Spuściznę tę można podzielić na dwa zasadnicze okresy. Pierwszy z nich to okres najstarszego piśmiennictwa starochrześcijańskiego, a więc czas I i II w., obejmujący pisma tak zwanych Ojców Apostolskich i Apologetów, które ukazują wiarę Kościoła okresu poapostolskiego. Pisma tego okresu mówią o fakcie i sposobach udzielania chrztu świętego, o jego konieczności i zbawiennych skutkach. Czynią to jednak, nie wypracowując jeszcze doktryny dotyczącej samego sakramentu. Drugi okres to czas od III wieku aż do końca patrystyki. Ten drugi okres dostarcza już prawdziwych traktatów, katechez, homilii, listów i innych podobnych pism mówiących o chrzcie świętym i jego znaczeniu w życiu chrześcijanina. Odnośnie do pierwszego okresu, Autor mniejszego artykułu przedstawia jedynie główne teksty, starając się wyciągnąć z nich odpowiednie wnioski. Omówiony został chrzest ukazany w następujących dziełach: „Didaché”, ,,Liście pseudo-Barnaby”, „Listach” św. Ignacego Antiocheńskiego, „Drugim Liście św. Klemensa Rzymskiego”, ,,Pasterzu” Hermasa, dziełach św. Justyna i św. Ireneusza z Lyonu. Pisarze tego okresu świadczą o istniejącej powszechnie praktyce udzielania sakramentu chrztu według formuły i w sposób opisany w Nowym Testamencie. Opierają się oni na mistycznym rozumieniu chrztu, które jest zawarte w Listach św. Pawła Apostoła. Natomiast odnośnie do drugiego, o wiele bogatszego okresu, ukazane zostały najważniejsze zagadnienia dotyczące omawianej tu problematyki, które Autor zilustrował przykładami. Teksty patrystyczne drugiego okresu – czasu po zakończeniu prześladowań chrześcijan – podzielił według tematyki dotyczącej znaczenia i symboli chrztu. Rzeczywistość ta jawi się jako: najpiękniejszy i najwspanialszy dar Boży, brama do życia wiecznego i źródło życia; wyznanie i sakrament wiary, poprzez który stajemy się członkami Kościoła, który rodzi nas jak matka do nowego życia; duchowe oświecenie łączące nas ściśle ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa; zaślubiny z Chrystusem; powrót do utraconego raju, odrodzenie w Duchu Świętym. Ojcowie tego okresu widzą symboliczny związek pomiędzy chrztem, a wodami na początku stworzenia świata; między chrztem, a potopem; między chrztem, a przejściem Izraelitów przez Morze Czerwone;między chrztem, a wodą w Kanie Galilejskiej.