Studia Paradyskie, 2023, t. 33
Stały URI dla kolekcjihttps://theo-logos.pl/handle/123456789/25157
Przeglądaj
Ostatnie zgłoszenia
Pozycja Der Weg von der Buße zur Beichte zwischen Patristik und Scholastik in theologisch-geschichtlicher Forschung des 20. JahrhundertsKuźmicki, Tadeusz (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)W XX wieku podjęto na nowo naukowe badania tekstów źródłowych chrześcijaństwa, dzięki czemu odkryto istotne elementy w eklezjologii i sakramentologii. Za najbardziej wpływowych badaczy pokuty i spowiedzi z tamtego okresu uważa się Bernharda Poschmanna (1878–1955), Karla Rahnera (1904–1984), Herberta Vorgrimlera (1929–2014) i Reinharda Meßnera (1960), którzy przez lata między rozwojem myśli patrystycznej i scholastycznej dostrzegli wiele istotnych zmian. W patrystyce szczególnie akcentowano: więź z Kościołem dla ekskomunikowanych, możliwość drugiej pokuty w życiu oraz duchowy charakter pokuty i całego procesu rekoncyliacji. W dalszych latach chrześcijaństwa, podczas iroszkockiej misji ewangelizacyjnej Europy, w przezwyciężaniu ludzkiej słabości centralną rolę odegrał wpływ życia monastycznego. W scholastyce koncentrowano się natomiast raczej na znaczeniu istoty grzechu oraz procesu przebaczenia. Rzeczywistość grzechu i jego odpuszczenie w spowiedzi wyrażano za pomocą pojęć materii i formy. Wyszczególnione akcenty teologiczno-historycznych badań XX wieku w odniesieniu do rozumienia pokuty i spowiedzi przez lata między patrystyką a scholastyką wskazują na zmieniające się podejście do rozumienia sakramentalnego przebaczenia. Wraz z upływem lat, coraz bardziej akcentowano duchowy charakter tego sakramentu, co w sposób szczególny stało się widoczne w terminologicznym przesunięciu pojęć z pokuty na spowiedź.Pozycja Emmanuel (Iz 7, 14) i Jezus (Mt 1, 23): mesjański znak dzieckaKorzec, Cezary (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Księga Izajasza jest często nazywana przez chrześcijan „piątą Ewangelią”. Nie wynika to tylko z przyjęcia opinii św. Hieronima czy też z literalnego rozumienia imienia samego proroka: „Bóg zbawia”. To treść księgi inspiruje pokolenia chrześcijan do takiego jej rozumienia. Niniejszy artykuł stanowi studium grupy tekstów: Iz 7, 10–25; 9, 5–6; 11, 1–11, powiązanych konceptem mesjanizmu mającego za centrum figurę potomka królewskiego z rodu Dawida. Artykuł nie jest typowym studium egzegetycznym, lecz – korzystając z bogatego dorobku współczesnej egzegezy – jeszcze raz podejmuje refleksję nad powyżej wspominanymi tekstami mającymi kluczowe znaczenie dla konceptu mesjańskiego. W tym samym kluczu jeszcze raz zostanie przebadany tekst Mt 1, 23, w którym tego rodzaju koncept mesjański zostaje podjęty poprzez cytat Iz 7, 14.Pozycja Herb diecezji zielonogórsko-gorzowskiej jako atrybut dziedzictwa historycznego w perspektywie heraldyki kościelnejPut, Adrian (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)29 listopada 2020 roku, w pierwszą niedzielę Adwentu, wszedł w życie dekret bp. Tadeusza Lityńskiego, ustanawiający dla diecezji zielonogórsko-gorzowskiej własny herb. Herb ten jest nowym, choć osadzonym w historii, znakiem Kościoła na Środkowym Nadodrzu. W artykule przybliżono okoliczności powstania herbu diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, a także opisuje go i przybliża jego znaczenie dla Kościoła lokalnego nad Środkową Odrą. Tekst podzielono na następujące punkty: 1. „Zarys dziejów Kościoła katolickiego na Środkowym Nadodrzu”, w którym przybliżono najważniejsze wydarzenia z dziejów Kościoła na badanym obszarze, co jest historycznym tłem dla całości tekstu, 2. „Okoliczności powstania herbu”, w którym przybliżono proces tworzenia herbu, oraz 3. „Opis i znaczenie herbu”, w którym podjęto próbę blazonowania herbu.Pozycja Powstanie Pięcioksięgu – aktualny stan badańLemański, Janusz (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)W artykule zaprezentowano aktualny stan badań nad powstaniem Pięcioksięgu. Najstarsze tradycje w nim zawarte to Kodeks Przymierza (VIII w. przed Chr.), rdzeń tradycji o exodusie i rdzeń tradycji patriarchalnych (zwłaszcza tradycja o Jakubie), sięgający wczesnego okresu monarchii (IX/VIII w. przed Chr.). Kolejne etapy tworzenia tego dzieła stanowiła szkoła deuteronomistyczna wraz z przepracowanym przez nią Kodeksem Przymierza (Kodeks Deuteronomistyczny; druga połowa VII w. przed Chr.) i szkoła kapłańska (koniec VI w. przed Chr.). Tradycja o exodusie (+ Mojżesz) i tradycje patriarchalne rozwijały się początkowo niezależnie. Ich pierwsze połączenie przypisywane jest bądź szkole kapłańskiej (po wygnaniu babilońskim), bądź niekapłańskiej/(post)deuteronomistycznej (w końcowym okresie monarchii lub w trakcie wygnania). W obecnej debacie spore znaczenie przypisuje się tzw. redaktorom, którzy nie sklejali ze sobą już istniejących tekstów, lecz je rozwijali i tworzyli, prezentując w nich własne koncepcje i poglądy teologiczne.Pozycja Katechumenat jako źródło inspiracji dla katechezy w świetle Dyrektorium o katechizacjiLemek, Katarzyna (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Postępujące w Polsce procesy laicyzacji, szczególnie dotyczące najmłodszego pokolenia wchodzącego w dorosłość, powinny prowadzić do zakwestionowania skuteczności tradycyjnego modelu duszpasterstwa skoncentrowanego na szkolnej nauce religii i oddziaływaniu na praktyki sakramentalne. Na podstawie analizy Dyrektorium o katechizacji i wcześniejszych dokumentów katechetycznych w artykule ukazano model katechumenalny jako ten, który ma pomóc doprowadzić już ochrzczonych do wiary dojrzałej. Studium tematu pozwoliło na sformułowanie wniosku, że katechumenat ponowny (pochrzcielny), uwzględniający indywidualną sytuację człowieka jest procesem formacyjnym trwającym całe życie oraz postulatu o pilne wypracowanie nowych modeli wprowadzania w chrześcijaństwo w oparciu o styl i dynamikę tej instytucji.Pozycja Orędzie pokoju w dziełach Thomasa MertonaOleśków, Wojciech (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Według Mertona przyczyną wszelkich konfliktów i wojen są grzechy człowieka, a szczególnie chciwość i egoizm, którym ulegając, człowiek zaczyna uciekać się do przemocy i nienawiści. Przestaje wtedy myśleć racjonalnie, zaczyna się bać o swoją wolność i przez to przestaje ufać sobie i innym. Traktuje drugiego człowieka jak wroga, co nie pomaga w rozwiązywaniu konfliktów w sposób pokojowy. Thomas pokazuje, że zadaniem chrześcijanina jest budowanie świata pokoju. Ważną ideą w tym zadaniu jest niestosowanie przemocy. Jest to postawa duchowa, oparta na miłości do Boga i drugiego człowieka. Jest to działanie bez wrogości i agresji. Taki człowiek dostrzega drugą osobę z jej problemami i trudnościami i pomaga je zwalczać. Jest on znakiem komunii i jedności między ludźmi. Otwiera się na inne osoby, na ich pragnienia i potrzeby. Ciągłym wyzwaniem, które podejmuje jest zauważenie Chrystusa w drugim człowieku i traktowanie go jak brata. Spełniając dzieła miłosierdzia, stara się o przywrócenie zrozumienia i jedności w środowisku, w którym żyje. Dzięki temu staje się ambasadorem miłości i pokoju, szczególnie wśród swoich najbliższych. Odnajduje pokój Chrystusa w sobie, w swoim wnętrzu. To jest podstawa wszelkiej działalności na zewnątrz. Troszcząc się o swój rozwój duchowy, odnajduje misję do podtrzymywania pokoju w świecie.Pozycja Przestępstwa seksualne wobec małoletnich w świetle znowelizowanej księgi VI Kodeksu Prawa KanonicznegoMazurkiewicz, Dariusz (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Pojawiające się oskarżenia wobec niektórych duchownych o wykorzystywanie seksualne osób małoletnich sprawiają, że prawodawca kościelny od wielu lat konsekwentnie zaostrza kanoniczne prawo karne. Celem takiego działania jest zapewnienie ochrony dzieciom i młodzieży. Dokonuje się to w trzech obszarach. Pierwszym jest budowanie systemów prewencyjnych, drugim promulgowanie karnych norm materialnych, trzecim tworzenie, na podstawie istniejącego prawa formalnego, lex specialis dotyczącego procedur zmierzających do ukarania sprawców, a tym samym naprawienia zgorszenia i wyrównania naruszonej sprawiedliwości. Ważne miejsce w całym systemie ochrony małoletnich zawierają karne normy materialne. Ostatnia nowelizacja Kodeksu Prawa Kanonicznego zaszeregowała przestępstwa seksualne popełnione wobec małoletnich i osób z nimi zrównanych jako czyny przeciwko życiu, godności i wolności człowieka, a zatem uznała je za najcięższe przestępstwa kanoniczne. Wykorzystując wcześniejsze normy, prawodawca kościelny najpierw spenalizował szeroko rozumiane czynności seksualne popełnione wobec tych osób, dalej jako przestępcze określił działania zmierzające do uwodzenia lub nakłaniania ich do prezentowania się w scenach pornograficznych, wreszcie do tego typu przestępstw zaliczył szeroko rozumiane nabywanie, przechowywanie, prezentowanie i rozpowszechnianie pornografii zawierającej wizerunki małoletnich. Definicja tych przestępstw niejednokrotnie jest szersza niż w ustawodawstwie państwowym. Dodatkowo w ostatniej nowelizacji prawodawca rozszerzył pojęcie podmiotu zdolnego do popełniania tego typu przestępstw. Kolejna nowelizacja prawa kanonicznego zwiększyła zatem zakres ochrony małoletnich i osób z nimi zrównanych.Pozycja Pomost między światem chrześcijańskim a muzułmańskim – działalność ks. doc. Jerzego NosowskiegoSalamon, Justyna (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Zasadniczym celem artykułu jest analiza działalności księdza docenta Jerzego Nosowskiego, teologa, religioznawcy, arabisty i orientalisty. Przedział czasowy wyznacza moment uzyskania stopnia naukowego doktora w roku 1959 i jednoczesne objęcie funkcji asystenta na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie (obecnie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Ksiądz Nosowski zasłynął jako badacz islamu, a zwłaszcza jako interpretator przepisów Świętej Ksiegi – Koranu. Stworzył dwie monografie, będące fundamentem dla poznania islamu w ówczesnym państwie polskim, takie jak: Teologia Koranu: wykład systematyczny z roku 1970 oraz Przepisy prawne Koranu: wykład systematyczny z 1971 roku. Interesował się także sufizmem. Ostatnie lata życia poświęcił na tłumaczenie jedenastowiecznego traktatu Ar Risala Al-Qusayriyya. Autorka zamierza odpowiedzieć na następujące pytania badawcze: Jakie znaczenie miała działalność naukowa i dydaktyczna księdza Nosowskiego? Jakimi obszarami badawczymi zajmował się? Z którymi ośrodkami naukowymi był związany? Jakie były dalsze losy księdza Nosowskiego? Analizie poddano monografie, rozprawę doktorską, a także liczne artykuły naukowe zlokalizowane w Collectanea Theologica i Studia Theologica Varsaviensia. Uwzględnione zostaną także dzieje Nauk Teologicznych w czasie PRL-u.Pozycja Grzech pierworodny według nauki Kościoła prawosławnegoStefanowski, Paweł (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Przedmiotem artykułu jest zagadnienie grzechu pierworodnego, tj. grzechu pierwszych ludzi w tradycji prawosławnej – Adama i Ewy – zwanego upadkiem, zepsuciem lub najczęściej grzechem prarodziców. To brzemienne w skutki wydarzenie u zarania dziejów ludzkości przyniosło następstwa, które ludzkość odczuwa do dziś. Przez wieki pojęcie upadku Adama i Ewy zrodziło wiele różnych koncepcji. W artykule zajęto się pojęciem grzechu pierworodnego według nauki Kościoła prawosławnego i ukazaniu poglądów Ojców Kościoła i pisarzy kościelnych na temat aktu stworzenia człowieka, stanu w jakim się znajdował przed upadkiem oraz charakterystyki natury ludzkiej. Człowiekowi, stworzonemu na obraz i podobieństwo Boże nie udało się osiągnąć zamierzonego celu, jakim było przebóstwienie, co w efekcie prowadziło do upadku. Upadek przyniósł śmiertelność człowieka, co z kolei dało całej ludzkości określone skutki samego grzechu pierworodnego. Zrodziło to w ciągu wieków polemikę na ten temat. W odróżnieniu od poglądów teologów zachodnich, wśród których wyróżnić możemy twórcę doktryny o dziedziczności grzechu pierworodnego, czyli św. Augustyna, chrześcijański wschód, w opinii Ojców Kościoła oraz współczesnych teologów, stał zawsze na stanowisku, że grzech prarodziców jest grzechem osobistym Adama i Ewy, a ich potomkowie dziedziczą jedynie jego skutki. W artykule ukazano odmienną koncepcję na temat upadku pierwszych ludzi i przedstawiono alternatywny punkt widzenia na stan człowieka po upadku, a także wyjaśniono rozbieżności między innymi w kwestii dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Marii Panny, który to dogmat nie jest uznawany przez Kościół Prawosławny.Pozycja Relacje zwrotne pomiędzy Stolicą Apostolską a Drogą Synodalną w NiemczechChojnacki, Grzegorz (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Kościół katolicki w Niemczech, wyprzedzając decyzję papieża Franciszka o zwołaniu Synodu Biskupów, zdecydował się na podjęcie procesu synodalnego w formie nieznanej do tej pory w prawie kościelnym, nazywając go „Der Synodale Weg” (Synodalna Droga). Franciszek, przyjmując do wiadomości, że przedstawiciele duchownych i wiernych świeckich w Niemczech będą obradować nad najważniejszymi tematami dotyczącymi wiary i moralności, zwrócił się z okolicznościowym listem do całego Kościoła katolickiego w Niemczech, ukazując w nim ideę wspólnej drogi (synodos). Z listu wybrzmiewa przede wszystkim papieska troska, by przyczyny kryzysu Kościoła postrzegać całościowo i nie skupiać się jedynie na optymalizacji struktur. Nawet wyrafinowane argumenty, analizy i teoretyczne rozwiązania nie pomogą, wręcz przeciwnie, mogą się okazać trudnością w zbliżeniu do realnych potrzeb członków wspólnoty Kościoła. To przede wszystkim kryzys wiary jest powodem tak wielu nadużyć władzy duchowej, zwłaszcza na płaszczyźnie seksualnej. Żywa wiara prowadzi człowieka do uzdrowienia w każdym z jego wymiarów i zachęca do poddania się terapii ducha, psychiki i ciała. Z kolei pochodną nadużyć władzy jest jeszcze większe pogłębienie kryzysu wiary, braku wiarygodności społecznej i popadania w rezygnację. W miarę przyjmowania dokumentów wprowadzających, podstawowych i wykonawczych przez „Synodalną Drogę”, Stolica Apostolska daje do zrozumienia, że wszelkie rozstrzygnięcia dotyczące Kościoła katolickiego w Niemczech wymagają papieskiego zatwierdzenia.Pozycja Człowiek a przyroda – przesłanie papieża Franciszka w encyklice Laudato si’Derlatka, Marek (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Encyklika papieża Franciszka Laudato si’ stanowi kontynuację troski Kościoła o przyrodę, która z każdym rokiem kurczy się i ustępuje pola coraz bardziej nachalnej antropopresji. Poświęcenie całej najważniejszej formy papieskiego nauczania, jaką jest encyklika, sprawie ochrony środowiska, dowodzi wagi problemu i powinno zmobilizować do działania nie tylko katolików. Nie wystarczą już konferencje naukowe, filmy przyrodnicze i demonstracje ekologów. Potrzebne są konkretne działania i zmiany mentalności przedstawicieli homo sapiens, bez których za kilkadziesiąt lat możemy pozostać jednym z nielicznych gatunków istot żywych na Ziemi. Cenne w spojrzeniu głowy Kościoła katolickiego na sprawę ratowania tego, czego jeszcze nie zdążyliśmy zniszczyć, jest to, że widzi on szansę odwrócenia niepokojących procesów, które bywają często postrzegane jako niemożliwe do zatrzymania. Mimo wypowiedzi wielu naukowców, że ingerencja człowieka w przyrodę jest nie do powstrzymania, papież uważa, że „troska o przyrodę stanowi część stylu życia, który oznacza zdolność do życia razem i komunii”. Podjęcie próby zmiany naszego stylu życia, przyzwyczajeń, lekkomyślnych zachowań i po prostu nieracjonalnych decyzji co do nieograniczonej eksploatacji zasobów naszej planety jest niezbędne, jeżeli kolejne pokolenia mają żyć na Ziemi.Pozycja Christoph Christian Sturm’s Theological Reflections on NatureDrozdek, Adam (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Christoph Christian Sturm był osiemnastowiecznym duchownym niemieckim żywo zainteresowanym wiedzą przyrodniczą. Jako pastor wykorzystywał tę wiedzę do celów teologicznych: ludzie mogą i powinni wzmacniać swoją wiarę, badając Boże dzieła w przyrodzie, aby zobaczyć wyraźne znaki Jego mądrości, mocy i opatrzności odciśnięte w tych dziełach. Sturm także obszernie dyskutował problem teodycei, wskazując, że dobro zdecydowanie przeważa nad złem występującym w przyrodzie oraz w życiu społecznym i indywidualnym, a to, co postrzegane jest jako zło, to środki Boże użyte w pożytecznych celach.Pozycja Il libro di Paolo e Francesca: amori veri e falsi nella Divina CommediaBalducci, Marino Alberto (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2023)Według Dantego i chrześcijaństwa z pewnością to nie seks ani cudzołóstwo samo w sobie, ani też rozwiązłość, prowadzą do grzechu śmiertelnego, który może zabić naszą duszę i zamknąć nas w piekle: w tym sensie możemy myśleć o podstawowych symbolach, takich jak kobieta z Samarii, cudzołożnica i Magdalena z Ewangelii. Szczera seksualność promieniująca miłością, Prawdziwa Miłość, prowadzi zawsze i stopniowo do chwały niebieskiej: oto przesłanie ukryte w symbolach Boskiej Komedii. Przyczyną śmierci wewnętrznej i udręki, która czyni nas nieszczęśliwymi (a więc „uwięzionymi”… – captivi diaboli) jest powierzchowność naszego doświadczenia miłości, urazy i hipokryzja oraz chęć przytłoczenia innych. Tak jak jest w przypadku Paola i Franceski, analizowanym w niniejszym opracowaniu w odniesieniu do legend miłosnych Lancelotta i Tristana, a także do poetyckiej miłości Arnauta Daniela i Bertranda de Born. Temat homoerotyzmu jest poruszany w odniesieniu do Brunetto Latini, który znajduje się w piekle. Wizja Dantego symbolicznie pokazuje nam, że sodomia, jako zewnętrzny akt cielesny wywołany spontanicznym i natychmiastowym impulsem zmysłów, nie jest sama w sobie przyczyną potępienia. Jak można zaobserwować wśród różnych duchów kochanków w czyśćcu i w raju, śmierć duszy według poety wiąże się jedynie z ryzykiem wewnętrznym, niejednoznaczną granicą, jaką jest narcyzm i samolubna izolacja w obrębie naszego intelektu lub praktyki politycznej. W tej bardziej tolerancyjnej moralności erotycznej wydaje się, że Dante jest pod wpływem joachamickich ruchów Wolnego Ducha.