Warszawskie Studia Teologiczne, 2007, T. 20, Nr 2

Stały URI dla kolekcjihttps://theo-logos.pl/handle/123456789/43287

Przeglądaj

Teraz wyświetlane 1 - 20 z 23

„Rehabilitacja” Judasza. O apokryfach w kulturze popularnej
Zowczak, Magdalena (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Contemporary commercialization of cultural texts is of political nature. The area of popular culture is formed by two contrasted discourses. Understanding of the “battle front”, conflicts and interactions between differentiated discourses is important for reflexive constructing of both individual and collective subjectivity. The Easter promotion of “The Gospel According to Judas” and his popularity as a media star, both in the global and the local Polish context I am discussing as an example of contemporary career of the apocryphal work as well as the techniques of its actualization; as the reaction for increasing popularity of the discourse represented by the film “The Passion” by Mel Gibson. I am defining apocrypha from the anthropological perspective, considering the features attractive for the makers of popular culture. Apart from discussing the global promotion of “The Gospel According to Judas”, I also focus on its Polish reception that intertwined with the public debate on treason providing it with a new dimension. To me the effect of “return of Judas” seems ambiguous: the retrieval of religious memory is accompanied by appropriations of Judas for the sake of political particularistic interests which is clearly deconstructing the religious message, as well as the related model of human autonomy. Undermining religious, political and social sense of the notion of treason becomes an inherent part of the old argument about historical role of individual.
On Adam And Satana’el or “The Vienna Protology”
Witakowski, Witold (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Artykuł przedstawia pewien apokryf w klasycznym języku etiopskim (gyyz) mówiący o stworzeniu świata i aniołów, o Adamie, Ewie i ich dzieciach. Ponieważ tekst, znany z jednego tylko rękopisu w Österreichische Nationalbibliothek w Wiedniu, jest i anonimowy i bez tytułu, został konwencjonalnie zatytułowany „Protologia Wiedeńska” (PW). Artykuł przedstawia treść PW, na którą poza podstawowymi wątkami znanymi z Księgi Rodzaju, składają się m.in. relacje o buncie aniołów pod wodzą Satanaela, nazywanego też Sabelianosem, i o zabójstwie Abla, przedstawionym jako spowodowane zawiścią Kaina o to, że Abel miał poślubić piękniejszą z ich sióstr. Można wyróżnić dwa podstawowe źródła PW: 1. „Cuda Jezusa” (et. Tä꜄ammǝrä ꜄Iyyäsus), tj. etiopska wersja arabskiej „Apokryficznej Ewangelii Jana”, z której nieznany autor-kompilator zaczerpnął wstęp dotyczący stworzenia i buntu aniołów, oraz 2. “Początek Wiary” (et. Ṭǝnta Haymanot) Pseudo-Epifaniusza, jak się wydaje oryginalny etiopski apokryf, w dużej mierze oparty na „Heksameronie” (et. ꜄Aksimaros) przypisywanym również Epifaniuszowi z Cypru. Pochodzenie kilku wątków P W udało się ustalić w źródłach dalszych, np. zazdrość Kaina o siostrę pochodzi z syryjskiego apokryfu „Jaskinia Skarbów” (3-4 w.). Z kolei dwa imiona, pod którymi występuje Szatan: Satanael i Sabelianos, pochodzą: pierwsze, które ma najliczniejsze paralele w literaturze starocerkiewnosłowiańskiej, najprawdopodobniej z „Ewangelii Bartłomieja”, drugie zaś zostało wprowadzone w Etiopii, w epoce ces. Zär꜄a Ya꜄ǝqob’a, zwalczającego herezje, z których niektóre były oskarżane o sabelianizm. Zgodnie z podjętą próbą datacji PW utwór ten pochodzi z okresu 1650-1750.
Un nouveau fragment grec du «Pentalogos» de Théodoret de Cyr
Guinot, Jean-Noël (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
„Pentalogos” Teodoreta, zredagowany w 431 r. w pięciu księgach, wiązał się ze sporami nestoriańskimi i był skierowany przeciwko Cyrylowi z Aleksandrii oraz soborowi w Efezie. To przesądziło o losach dzieła, które znane jest jedynie z niewielkich fragmentów. Jego wyjątki zostały potępione na piątym soborze powszechnym w Konstantynopolu w 553 r. i zachowały się w przekładzie łacińskim w „Collectio Palatina”. Nowy fragment „Pentalogosu”, zidentyfikowany w florilegium dogmatycznym przekazanym pod imieniem Teodoreta, przybliża problemy żywej debaty chrystologicznej początku V wieku.
Boecjusz, czyli posłannictwo filozofii. Analiza przemiany i duchowej drogi ku Dobru na podstawie „De consolatione philosophiae”
Grzybowski, Jacek (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
“De consolatione philosophiae” is one of the fundamental works of European culture. It is a remarkable work as it constitutes a declaration of European ethos, all the virtues, shared values and spiritual heritage Europe should be proud of as it grants it a special place among all the different cultures and civilizations of the world. The conversation between Boethius and Lady Philosophy is a testimony of an in-depth reflection that leads him to realize that truth takes precedence over the avaricious attempts to save one’s career and the violence that is caused by envy as the real virtues are courage and consent to martyrdom. The dialogue may serve as a basis for the contemplation of philosophy and martyrdom or rather of the category of a philosopher and martyr. Boethius received a formidable education. He was a Roman consul, theologian, philosopher and Christian who was unjustly imprisoned and in the face of death yearned for consolation that Lady Philosophy, a lover of wisdom, offered him. The vision of philosophy in Boethius’ work is equal to the one presented by such great ancient philosophers as Socrates, Plato, Aristotle, Zeno, Plotinus and Philo: a spiritual activity, a spiritual path a persistent adherent of wisdom takes to start his journey that as a result will change his hierarchy of values in his vision and perception of the world. Philosophy is supposed to cause a personality metamorphosis, an inner transformation of its kind, a conversion, a change of one’s point of view. Philosophy is presented here as a messenger of the world of ideas that wishes to cure and convince the hero that its mission involves discovering a great spiritual vision. The role of philosophy is thus to give a man back the right perspective of vision, perception and, what follows, understanding of the matter. It is the perspective that makes us transcend worldliness, see ideas inside of us and contemplate our innerness. It is only ‘the philosophical light’ that can make it possible to rightly assess the value of things and one’s place in the world.
Simon Peter and Simon Magus and his Dog in Astudillo, Palencia (Spain)
Ferreiro, Alberto (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
W kościele św. Piotra w wiosce Astudillo znajduje się nastawa ołtarzowa z XVI w., przypisywana Hernandowi de la Netosa, przedstawiająca sceny z życia Apostoła. Między innymi jest tam relief obrazujący konflikt z Szymonem Magiem, na którym – w oparciu o przekazy apokryficzne – umieszczono drapieżnego psa. W artykule przeanalizowano literackie źródła, będące inspiracją dla scen nastawy ołtarzowej, ze szczególnym uwzględnieniem motywu psa, oraz dokonano konfrontacji z innymi przedstawieniami artystycznymi o paralelnej tematyce.
Oralité et écriture dans la littérature apocryphe chrétienne
Gounelle, Rémi (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Autor artykułu dokonał analizy relacji pomiędzy przekazem ustnym a pisemnym na podstawie zachowanych tekstów apokryficznych. Zasadniczo wyróżnił trzy rodzaje relacji: 1. Apokryfy zawierające tekst objawienia udzielonego autorowi, który zostaje pouczony o tym, że ma owo objawienie utrwalić w formie pisemnej; 2. Apokryfy spisane przez adresatów objawienia, które autor przekazał w formie ustnej; 3. Apokryfy, których autor powołuje się na treść objawienia przekazanego w formie ustnej, nie będąc sam jego bezpośrednim adresatem.
Fondements ontologiques et existentiels de l’éthique chrétienne d’après Saint Augustin
Warzeszak, Stanisław (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Etyka chrześcijańska broni swego autonomicznego charakteru, gdyż jest on niezmienną właściwością chrześcijańskiej doktryny i tradycji Kościoła. Czyni to w oparciu o ontologię osoby i jej nadprzyrodzone powołanie. Daje temu wyraz teologia Nowego Testamentu i Ojców Kościoła. Na przykładzie nauki św. Augustyna, poddanej analizie egzystencjalnej, można wskazać wyraźniej ontologiczne fundamenty etyki oraz jej finalizm. Etyka chrześcijańska nie ma tam charakteru heteronomicznego, pomimo swych nadprzyrodzonych źródeł i inspiracji. Odpowiada ona ścisłej zależności między bytem i powinnością (Sein-Sollen). Jeśli wziąć pod uwagę osobowy byt człowieka, przeznaczonego do osobowej relacji z Bogiem, powinność moralną nakłada sama ontologia bytu osobowego, zdolnego do odpowiedzi na wezwania swego wewnętrznego bytu, w którym obecny jest także głos Boga. Augustyńska idea „wewnętrznego człowieka”, „człowieka przed Bogiem”, „obrazu Bożego w człowieku”, poddana egzystencjalnej ontologizacji, prowadzi do uzasadnienia określonego sposobu bycia oraz powinności i zobowiązań moralnych. Dzięki tej metodzie treści antropologiczne tekstów św. Augustyna nabierają wartości moralnej, gdyż ukazują zakres powinności dla osobowej realizacji człowieka w relacji do Boga, do siebie i do bliźniego. Człowiek staje wówczas wobec imperatywu stawania się tym, kim jest on przed Bogiem. Również idea szczęścia wiecznego jako celu ludzkiego życia nabiera znaczenia moralnego, stając się głównym motywem realizacji osobowego bytu człowieka.
La Doctrine des apôtres et la légende sur l’origine apostolique de la fête de Noël
Naumowicz, Józef (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Gdy w I połowie IV w. pojawiły się nowe celebracje chrześcijańskie – Epifania i Boże Narodzenie, równocześnie zaczęły się rozwijać tradycje o ich pochodzeniu z czasów apostolskich. Podstawą stała się Nauka Apostołów, zawierająca kanony, jakie apostołowie mieli ustanowić w dniu Pięćdziesiątnicy (zostały one zredagowane w drugiej ćwierci IV w.). Według kanonu 6, apostołowie nakazali także świętować Epifanię (nie ma jeszcze wzmianki o święcie Bożego Narodzenia). Kanon ten stał się podstawą idei o apostolskim pochodzeniu święta 6 stycznia, chociaż – w wersji rozszerzonej, cytowanej w późniejszych źródłach orientalnych – miał uwzględniać także obchody 25 grudnia. W tradycji armeńskiej natomiast, która świętuje narodzenie i chrzest Chrystusa w jednym dniu (6 stycznia), wykorzystywano wersję pierwotną kanonu 6, która pozwalała bronić odrębnej praktyki liturgicznej. Armeńczycy nadawali wielkie znaczenie pseudoapostolskim kanonom także dlatego, że ich redakcja została przekazana pod imieniem Addaja, którego utożsamiano z Tadeuszem, uważanym za apostoła Armenii. Jest wymowne, że idea o apostolskim pochodzeniu świąt 6 stycznia i 25 grudnia pojawiła się już na początku ich rozwoju. Może to oznaczać, że dokładna geneza tych obchodów, która pozostaje zagadką dla nas, była nią już dla autorów tamtej epoki.
Le roi, la reine et l’ouvrier. Une réminiscence des proverbes dans le Kebra Nagast
Pérès, Jacques-Noël (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
W 27 rozdziale etiopskiej księgi „Kebra Nagast”, pochodzącej z XIV w. znajdujemy apokryficzną rozmowę Salomona z królową Saby, w której król snuje refleksję nad kondycją człowieka, porównując siebie do przechodzącego opodal robotnika. Artykuł zawiera francuskie tłumaczenie etiopskiego tekstu oraz jego analizę. Zwrócono uwagę zwłaszcza na podstawowe przesłanie dotyczące mądrości i bojaźni bożej. Omawiając kwestię gatunku literackiego tekstu, autor sugeruje, że jest on obrazowym komentarzem do 11 rozdziału Księgi Przysłów.
Un fragment arménien inédit du Commentaire des Psaumes de Jean Chrysostome (CPG 4413)
Outtier, Bernard (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Artykuł stanowi pierwsze wydanie ormiańskiego przekładu z języka greckiego komentarza Jana Chryzostoma do Psalmu 144. Tekst ormiański pochodzi z rękopisu, który zachował się jako okładka do XV-wiecznego wydania Ewangelii (Erewan, Matendaran 2631). Na początku autor przedstawia charakterystykę rękopisu oraz podstawowe dane historyczne. Paralelnie do tekstu ormiańskiego zamieszczono tłumaczenie francuskie. Na zakończenie został dołączony krótki komentarz paleograficzny do tekstu.
Scena „Quo vadis” w dekoracji sarkofagów z IV wieku?
Jastrzębowska, Elżbieta (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
The article reminds an old interpretation of J. Wittig of the scene with Christ, apostle Peter and a cock that forms a part of the iconographic cycle of St. Peter in the relieves of the Roman Christian sarcophagi of the IV century. According to this interpretation this scene would represent the famous apocryphal episode of “Quo vadis Domine”? The author supports such interpretation as a very possible, any way in the first half of the IV century, that besides does not exclude also any other traditional and well known interpretation of that scene.
La réception de l’Apocalypse de Paul dans le christianisme de l’Antiquité Tardive
Jakab, Attila (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Pochodząca z początku V w. apokryficzna Apokalipsa Pawła zachowała się w łacińskim przekładzie z VIII w. oraz w wielu tłumaczeniach na języki starożytnego bliskiego wschodu, jak również we fragmentach greckich. Najstarsze wzmianki dotyczące jej recepcji znajdujemy w cytatach z Orygenesa u Bar Hebraeusa i Euzebiusza z Cezarei. Cytaty te, jak również pewne motywy literackie bliskie Apokalipsie znajdujące się u Epifaniusza i Prudencjusza należy jednak zaliczyć do świadectw niepewnych. Bezpośrednio o Apokalipsie Pawła pisze Augustyn, który określa ją jako pismo odrzucone przez Kościół, oraz Sozomen, który twierdzi, iż była ona wysoko ceniona w niektórych środowiskach monastycznych wschodu. Największy jednak wpływ tekst wywarł na piśmiennictwo chrześcijańskie w późnej starożytności. Motywy literackie zaczerpnięte z dzieła znajdujemy w Admonitio Augiensis, u Cezarego z Arles, w Reguła Magistri, w Decretum Gelasianum i u Aldhelma z Malmesbury.
Ager Damascenus: Views on the place of Adam’s creation
Hilhorst, Anthony (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
W XIII-wiecznych zapiskach Burcharda z Barby jako miejsce stworzenia Adama podany został Ager Damascenus (Pole Damasceńskie). Autor artykułu konfrontuje ten zapis z wcześniejszymi przekazami dotyczącymi tej kwestii. Po krótkim wprowadzeniu o charakterze biblijnym, zostały zaprezentowane trzy tradycje odnoszące się do miejsca stworzenia Adama. Według pierwszej z nich, Adam został stworzony w tym samym miejscu, gdzie ukrzyżowano Chrystusa, a więc na Golgocie w Jerozolimie. Druga tradycja jako miejsce stworzenia wskazuje Hebron, przy czym określenia Ager Damascenus według niektórych odnosiło się do pola znajdującego się w okolicach Hebronu. W końcu trzecia tradycja sytuuje stworzenie Adama w Damaszku, interpretując w sposób dosłowny nazwę pola.
La question des collyridiennes ou des collyridiens d’Epiphane de Salamine
Mimouni, Simon C. (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
W „Panarionie” 79 Epifaniusz krytykuje grupę kobiet z Azji Mniejszej, które składały Maryi w ofierze specjalnie pieczone ciastka zwane kollyris (stąd nazwa kollyridianki). Praktyka ta nadawała Matce Jezusa wyjątkową rangę, gdyż składanie ofiar było zarezerwowane Bogu. Wynikała jednak ze zwyczajów przejętych z religii pogańskich, w których składano ofiary boginiom. Analizę fragmentów „Panarionu” 78 i 79 zawiera również exkurs, dodany do artykułu w formie aneksu, pt.: „Epifaniusz z Salminy i kwestia ostatecznego losu Maryi”. W polemice z grupami heretyckimi, Epifaniusz stwierdzał, że w Piśmie Świętym ani w tradycji Kościoła nie ma pewnych danych mówiących o tym, w jaki sposób Maryja opuściła ten świat. Biskup Salaminy wspomina trzy możliwości: zaśnięcie, męczeństwo albo nieśmiertelność. Nie bronił jednak żadnej z nich, stwierdzając, że nie wiadomo, jaki był koniec życia Matki Jezusa.
The (Fifteen) Signs before Doomsday in Irish Tradition
McNamara, Martin (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
W średniowiecznym chrześcijaństwie zachodnim szeroko rozpowszechniona była koncepcja piętnastu znaków poprzedzających Dzień Sądu Ostatecznego. Autor artykułu stara się prześledzić genezę, a następnie rozwój tej doktryny. Źródeł dopatruje się w opisie siedmiu dni poprzedzających Sąd, o jakich jest mowa w Apokalipsie Tomasza, pochodzącej przypuszczalnie z Italii, datowanej na V w. Tekst ten doczekał się wielu redakcji i znany był w środowiskach monastycznych średniowiecznej Irlandii. Przypuszczalnie właśnie tam przekształcono koncepcję siedmiu dni w piętnaście znaków. W tej wersji pojawia się ona w tekstach pochodzących z X w., mianowicie „Catechesis Celtica”, „Saltair na Rann” i innych. Teksty te zostały przytoczone w artykule i poddane analizie.
Wielcy Ojcowie Kościoła Zachodu w liturgii Kościoła
Miazek, Jan (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Enseigner, prêcher, évangéliser: le kérygme dans la «Doctrina Addai»
Desreumaux, Alain (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Wczesnochrześcijański tekst znany pod nazwą „Doctrina Addai” jest pochodzenia syryjskiego i zawiera podstawowe treści kerygmatu chrześcijańskiego, jakimi są twierdzenia dotyczące natury Boga, kultu, Chrystusa oraz zmartwychwstania umarłych. Punktem wyjścia jest analiza semantyczna poszczególnych terminów, wywodzących się z syryjskich rdzeni czasownikowych YLP (nauczać), SBR (ewangelizować) i KRZ (głosić). Na bazie tej analizy autor wysnuwa wnioski o charakterze teologicznym.
Canonical and Non-canonical Books in Augustine’s “De Doctrina Christiana”
Beatrice, Pier Franco (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Dzieło św. Augustyna „De doctrina Christiana” stanowi przykład środowiska intelektualnego, które miało wpływ na twórczość biskupa Hippony. Autor wychodzi z założenia, że „De doctrina Christiana” jest typowym produktem literatury i kultury religijnej, nie tylko św. Augustyna, lecz także epoki, w której on żył i tworzył. W pierwszym rzędzie są to tzw. Księgi święte, do których zostaje zaliczona kanoniczne księgi biblijne. Ponadto św. Augustyn nawiązuje do wiele ksiąg z literatury chrześcijańskiej. Interesujący jest w tym fakt, że stosunek do kanonu ksiąg biblijnych stanowi kryterium oceny wszystkich innych pism starożytności chrześcijańskiej. Na uwagę zasługuje także odniesienie świętych ksiąg chrześcijaństwa do świętych ksiąg pogańskich i (neo)platońskich (np. Mariusza Wiktoryna lub Porfiriusza).
Song of Songs: from the Fathers of the Church to Mother Theresa of Calcutta
Bardski, Krzysztof (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Artykuł stanowi próbę duszpasterskiej aktualizacji myśli Ojców Kościoła z perspektywy charyzmatu Zgromadzenia Misjonarek Miłości, założonego przez matkę Teresę z Kalkuty. Jest owocem głoszonych od lat rekolekcji oraz stanowi część przygotowywanego komentarza do całości biblijnego poematu. Poszczególne wersety prologu Pnp 1,1-4 zostały wyjaśnione z zastosowaniem metody charakterystycznej dla starożytnych interpretatorów Biblii: najpierw krótka nota odnosząca się do sensu dosłownego, następnie interpretacja duchowa zaczerpnięta ze spuścizny Ojców Kościoła i pisarzy średniowiecznych, na zakończenie zaś akomodacja pod kątem podstawowych dokumentów Zgromadzenia.
La tradition du «discernement spirituel»
Bertrand, Dominique (Wydawnictwo Archidiecezji Warszawskiej, 2007)
Artykuł przedstawia rys historyczny praktyki „duchowego rozeznania” w tradycji Kościoła. Autor położył nacisk na dwa przykładowe kierunki, które wydają się podstawowe. Pierwszy z nich bierze początek od Orygenesa, drugi zaś od Ignacego z Loyoli. Oba jednak cechuje spójność w ramach jednej doktryny Kościoła, oba też znajdują głębokie umotywowanie zarówno w Biblii, jak i patrystycznej i średniowiecznej tradycji Kościoła.

Przeglądaj

Przeglądaj Warszawskie Studia Teologiczne, 2007, T. 20, Nr 2 wg Data wydania